Dzień 5. Avatar

Temat dnia
Ostatni dzień laboratorium odbywał się pod hasłem „Avatar”. Temat zachęcał uczestników do refleksji nad współczesnymi formami tożsamości – zarówno tymi budowanymi w świecie cyfrowym, jak i tymi kształtowanymi przez doświadczenie migracji, pamięci oraz nieustannej zmiany. Punktem wyjścia stało się pytanie, kim staje się człowiek, gdy wielokrotnie zmienia miejsce życia, język, role społeczne i sposób komunikowania się z innymi. Cyfrowy „awatar” został potraktowany jako metafora współczesnej, wielowarstwowej tożsamości, która nieustannie podlega negocjacjom i przemianom.

Wykład
Andrej Novik – „Słowo od reżysera”
Ostatni wykład miał charakter podsumowujący i był poświęcony metodzie pracy laboratorium. Andrej Novik, reżyser przygotowujący finałowy pokaz festiwalu, opowiedział o procesie tworzenia spektaklu z materiału powstającego podczas pięciu dni wspólnej pracy.
Podkreślił, że podstawową jednostką twórczą laboratorium jest szkic teatralny – krótka forma sceniczna powstająca w ciągu kilku godzin. Nie jest ona zamkniętym dziełem, lecz zapisem intuicji, pierwszych impulsów i wspólnych poszukiwań. Każda etiuda stanowi autonomiczną całość, ale jednocześnie pozostaje otwarta na dalszy rozwój i nowe interpretacje.
Reżyser zwrócił uwagę, że metoda laboratorium opiera się na intensywnej współpracy, wzajemnym zaufaniu i gotowości do podejmowania ryzyka artystycznego. Ograniczony czas wymaga szybkiego podejmowania decyzji, uważnego słuchania partnerów oraz budowania wspólnego języka scenicznego. Wieczorne prezentacje nie kończą procesu twórczego – stają się kolejnym etapem dialogu z publicznością i inspiracją do dalszych poszukiwań.
Perspektywa interpretacyjna i dyskusja
Temat „Avatar” znalazł swoje rozwinięcie w refleksji nad samym procesem twórczym. Przez pięć dni uczestnicy wielokrotnie zmieniali role – byli autorami, wykonawcami, obserwatorami i partnerami w pracy zespołowej. Każda kolejna etiuda stawała się nową próbą opowiedzenia własnego doświadczenia i przyjęcia odmiennej perspektywy.
Podczas dyskusji rozmawiano o laboratorium jako przestrzeni eksperymentu, w której nie istnieją gotowe odpowiedzi ani ostateczne rozwiązania. Powracała myśl, że współczesny artysta funkcjonuje pomiędzy różnymi światami – analogowym i cyfrowym, ojczyzną i emigracją, pamięcią i teraźniejszością. Teatr staje się miejscem, gdzie te różne doświadczenia mogą spotkać się i zostać przekształcone we wspólną opowieść.

Etiudy teatralne

Pokaz 1. Emigracja
Performans rozpoczyna się od przechodzenia przez drzwi. Dziewczynka wychodzi, po chwili wraca z walizką i ponownie opuszcza przestrzeń, wypowiadając adres z Mińska. Za nią tą samą drogą podążają kolejne osoby. Z każdą chwilą na scenie pojawia się coraz więcej performerów, którzy nieustannie przechodzą przez drzwi, tworząc rytmiczny, powtarzalny ruch.
Każda postać wykonuje tę samą czynność w inny sposób. Jedni niosą na sobie kartonowe konstrukcje, inni są przyklejeni taśmą do krzesła, ktoś próbuje przecisnąć się przez drzwi z wieszakiem w dłoni, inny niesie na barkach drugą osobę, wykonując kolejne okrążenia mimo wyraźnego zmęczenia. Jedna z osób wrzuca śmieci do kosza przymocowanego do własnych pleców, inna zakłada na siebie kolejne warstwy ubrań, starając się jednocześnie zachować swobodę ruchu.
W pewnym momencie drzwi gwałtownie zamykają się od środka. Część uczestników pozostaje po drugiej stronie i nie może już wejść. Przez chwilę na scenie panuje cisza. Następnie performerzy zaczynają wypowiadać nowe adresy – tym razem znajdujące się w Wilnie, Warszawie i innych miastach Europy. Ruch przez drzwi ustaje, a przestrzeń wypełniają jedynie kolejne nazwy miejsc.

Pokaz 2. Pamięć
Na scenę kolejno wychodzi pięcioro–siedmioro uczestników. Każda osoba podchodzi do tablicy i zapisuje imię oraz nazwisko człowieka, który zginął w innym okresie historii – w latach 30., 50., 90. lub po 2020 roku. Przy każdym nazwisku performerzy krótko opowiadają historię tej osoby, uzupełniając zapis kolejnymi datami lub krótkimi notatkami. Całość odbywa się w rytmie przypominającym szum morza, który towarzyszy kolejnym opowieściom i stopniowo wypełnia przestrzeń sceniczną. Tablica z każdą chwilą zapełnia się nazwiskami, tworząc zbiorowe archiwum pamięci. Po zapisaniu ostatniej historii uczestnicy pozostają na scenie w milczeniu, stojąc przed tablicą.

Pokaz 3. Odwołanie
Cztery–pięć performerek tańczy do głośnej muzyki klubowej. W pewnym momencie muzyka nagle cichnie i słychać nagranie komunikatu: „Szabołdy lecą na Lesnoje”. Zanim wiadomość wybrzmi do końca, performerki głośno dopowiadają jej treść, po czym muzyka ponownie rusza, a taniec trwa dalej.
Po chwili sytuacja się powtarza. Muzyka zostaje przerwana kolejnym komunikatem: „Pietuchi na Lesnoje”. Uczestniczki wielokrotnie skandują usłyszane słowa, niemal w rytmie klubowej zabawy, po czym wracają do tańca. Cykl powtarza się kilka razy – kolejne komunikaty przerywają choreografię, a performerki natychmiast je powtarzają i kontynuują ruch.
Etiuda kończy się ostatnim komunikatem: „Odwołanie”. Po jego wybrzmieniu muzyka milknie, a akcja zostaje gwałtownie przerwana.

Podsumowanie
Piąty dzień laboratorium miał charakter podsumowujący. Wykład Andreja Novika oraz prezentowane etiudy unaoczniły, że najważniejszym rezultatem laboratorium nie są ukończone spektakle, lecz proces wspólnego tworzenia. Powstałe szkice teatralne zachowały swoją otwartą formę, stając się materiałem do finałowego przedstawienia przygotowywanego przez reżysera.
Ostatni dzień pokazał również spójność całego laboratorium. Motywy emigracji, pamięci, wykluczenia i współczesnego doświadczenia wojny, które pojawiały się w kolejnych dniach pracy, utworzyły wspólną opowieść o tożsamości człowieka żyjącego w świecie nieustannej zmiany. W tym sensie „Avatar” nie oznaczał cyfrowej postaci, lecz człowieka, który poprzez teatr nieustannie poszukuje języka do opowiedzenia własnej historii.